دوران بارداری و زایمان، چه طبیعی باشد چه سزارین، فشار بسیار زیادی به عضلات، مفاصل و بهخصوص کف لگن وارد میکند و بدن مادر در مدت کوتاهی با تغییرات بزرگی روبهرو میشود. بسیاری از زنان بعد از زایمان با مشکلاتی مثل کمردرد، افتادگی شکم، درد لگن، بیاختیاری ادرار یا احساس سنگینی در ناحیه واژن مواجه میشوند و تصور میکنند این مشکلات «طبیعی» است و باید با آن کنار بیایند. در حالیکه فیزیوتراپی بعد از زایمان ابزاری علمی و کاملاً کاربردی است که میتواند این عوارض را کاهش داده یا حتی بهطور کامل برطرف کند.
فیزیوتراپی بعد از زایمان چیست و چه تفاوتی با فیزیوتراپی معمول دارد؟
فیزیوتراپی بعد از زایمان شاخهای تخصصی از فیزیوتراپی زنان است که تمرکز اصلی آن بر بازیابی عملکرد عضلات کف لگن، شکم، ستون فقرات و بهبود فرم بدن بعد از دوران بارداری و زایمان است. در این نوع فیزیوتراپی، علاوه بر درمان دردها و آسیبهای رایج اسکلتیعضلانی، روی بازگشت ثبات لگن، اصلاح وضعیت بدنی، آموزش نحوه صحیح شیر دادن و در آغوش گرفتن نوزاد و همچنین پیشگیری از مشکلات بلندمدت مانند افتادگی رحم و بیاختیاری تأکید میشود. در مقایسه با فیزیوتراپی عمومی، این نوع درمان با در نظر گرفتن تغییرات هورمونی، شلی لیگامانها، برش سزارین یا اپیزیوتومی و خستگی شدید مادر طراحی میشود. به همین دلیل، پروتکلهای فیزیوتراپی بعد از زایمان بسیار ملایم، مرحله به مرحله و متناسب با شرایط هر مادر تنظیم میگردد تا هم ایمن باشد و هم به ترمیم بافتها کمک کند.
چه مشکلاتی بعد از زایمان با فیزیوتراپی قابل درمان است؟
بدن زن بعد از زایمان ممکن است با مجموعهای از علائم و ناراحتیها مواجه شود که بسیاری از آنها با فیزیوتراپی بعد از زایمان به خوبی قابل کنترل و درمان هستند. شایعترین مشکل، ضعف و شلی عضلات کف لگن است که خود را به شکل بیاختیاری ادرار هنگام خنده، عطسه، ورزش یا حتی راه رفتن نشان میدهد. از طرف دیگر، دردهای کمری و لگنی، بهویژه در اطراف استخوان خاجی و مفصل ساکروایلیاک، به دلیل کششهای دوران بارداری و تغییر مرکز ثقل بدن بسیار رایج است. جداشدگی عضلات راست شکمی (دیاستاز رکتی)، افتادگی شکم، درد اطراف برش سزارین یا زخم اپیزیوتومی، درد هنگام نزدیکی (دیسپارونیا) و احساس فشار یا سنگینی در واژن نیز از مشکلات قابلدرمان با این روش هستند.
مزایای اصلی فیزیوتراپی بعد از زایمان برای بدن و روح مادر
یکی از مهمترین فواید فیزیوتراپی بعد از زایمان این است که به مادر کمک میکند سریعتر و سالمتر به فعالیتهای روزمره خود بازگردد و کیفیت زندگیاش افزایش یابد. وقتی درد کمر و لگن کاهش مییابد، راه رفتن، بلند کردن نوزاد، نشستن برای شیردهی و حتی خوابیدن شبانه راحتتر میشود. همچنین، تقویت و آموزش صحیح عضلات کف لگن به پیشگیری از بیاختیاری ادرار و گاز و کاهش خطر افتادگی رحم و مثانه در سالهای بعد کمک میکند. بسیاری از زنان گزارش میکنند که پس از دوره فیزیوتراپی بعد از زایمان، ظاهر شکمشان بهتر شده، احساس سبکی بیشتری دارند و اعتماد به نفس بدنیشان افزایش یافته است. علاوه بر جنبههای جسمی، این نوع فیزیوتراپی میتواند با کاهش درد و خستگی، در کاهش اضطراب پس از زایمان و بهبود خلقوخو نیز نقش داشته باشد؛ زیرا مادری که کمتر درد میکشد، توان و حوصله بیشتری برای مراقبت از نوزاد خود خواهد داشت.
از چه زمانی میتوان فیزیوتراپی بعد از زایمان را شروع کرد؟
زمان شروع فیزیوتراپی بعد از زایمان بستگی به نوع زایمان، وضعیت عمومی سلامت مادر و نظر پزشک دارد، اما اصول کلی را میتوان بیان کرد. در مورد زایمان طبیعی بدون عارضه، معمولاً تمرینات بسیار ملایم تنفسی، انقباضات سبک کف لگن و حرکات ساده کششی میتواند از روزهای اول بهصورت کنترلشده آغاز شود. در زایمان سزارین به دلیل وجود برش جراحی و نیاز به ترمیم بافتها، اغلب توصیه میشود حرکات فعالتر بعد از حدود ۴ تا ۶ هفته و با اجازه پزشک شروع گردد، هرچند تکنیکهای غیرتهاجمی مانند آموزش وضعیت بدنی، تنفس دیافراگمی و ماساژ ملایم بافت اطراف برش میتواند زودتر آغاز شود. نکته مهم این است که در فیزیوتراپی بعد از زایمان هرگز نباید عجله کرد یا با بدن مانند دوران قبل از بارداری رفتار نمود. شروع زودهنگام و اصولی، همراه با نظارت فیزیوتراپیست، علاوه بر تسریع روند ترمیم، از آسیبهای ثانویه نیز جلوگیری میکند.
چه کسانی بیشتر به فیزیوتراپی بعد از زایمان نیاز دارند؟
در حالت ایدهآل، همه مادران باید حداقل یکبار برای ارزیابی به متخصص فیزیوتراپی بعد از زایمان مراجعه کنند، اما برخی گروهها نیاز بیشتری به این مداخله دارند. زنانی که زایمان سخت، طولانی یا همراه با ابزار (مثل فورسپس) داشتهاند، احتمال بیشتری برای آسیب کف لگن دارند. مادرانی که چند قلو باردار بودهاند، شکم بسیار بزرگ داشتهاند یا چندین زایمان پشت سر هم داشتهاند، بیشتر در معرض دیاستاز شکم و افتادگی اندامهای لگنی قرار میگیرند. زنانی که پیش از بارداری کمردرد، اسکولیوز، شلی رباطی یا مشکلات لگنی داشتهاند نیز از فیزیوتراپی بعد از زایمان سود قابلتوجهی میبرند. همچنین اگر بعد از زایمان با علائمی مانند نشت ادرار، احساس سنگینی در واژن، درد هنگام رابطه، درد لگن یا کمر، کرختی در پاها و ضعف شدید هنگام بلند کردن نوزاد روبهرو هستید، مراجعه به فیزیوتراپیست ضروری است تا از مزمن شدن مشکلات جلوگیری شود.
مهمترین خدمات و تکنیکهای فیزیوتراپی بعد از زایمان
در یک دوره استاندارد فیزیوتراپی بعد از زایمان، بسته به نیاز هر فرد، ترکیبی از تکنیکها و خدمات زیر ممکن است مورد استفاده قرار گیرد:
- ارزیابی کامل وضعیت بدنی، کف لگن، ستون فقرات و شکم
- طراحی برنامه تمرینی اختصاصی برای عضلات کف لگن، شکم و عضلات نگهدارنده ستون فقرات
- آموزش وضعیتهای صحیح بدن هنگام شیردهی، بغل کردن و جابهجایی نوزاد
- استفاده از تکنیکهای دستی (مانوال تراپی) برای کاهش اسپاسم عضلات و دردهای کمری و لگنی
- تمرینات اصلاحی برای کاهش دیاستاز شکمی و بهبود فرم شکم
- آموزش تمرینات تنفسی و ریلکسیشن برای کاهش استرس و بهبود الگوی تنفس
- مشاوره در مورد بازگشت ایمن به فعالیت ورزشی و تناسب اندام پس از زایمان
- در صورت نیاز، استفاده از فناوریهای کمکی مانند الکتروتراپی برای کاهش درد و تحریک عضلات
- راهنمایی درباره مراقبت از زخم سزارین یا اپیزیوتومی و پیشگیری از چسبندگی بافتی
- پایش روند بهبود و تنظیم مجدد برنامه فیزیوتراپی بعد از زایمان بر اساس پیشرفت مادر
آیا فیزیوتراپی بعد از زایمان خطری دارد یا با شیردهی تداخل میکند؟
یکی از نگرانیهای رایج مادران این است که مبادا فیزیوتراپی بعد از زایمان به بخیهها آسیب بزند، باعث خونریزی شود یا روی شیردهی و هورمونها اثر منفی بگذارد. در پاسخ باید گفت که اگر این خدمات توسط فیزیوتراپیست آموزشدیده در حوزه سلامت زنان و با هماهنگی پزشک انجام شود، نه تنها خطری ندارد، بلکه میتواند روند ترمیم را به شکل ایمن تسریع کند. تمرینات و تکنیکها در هفتههای اول بسیار ملایم و کنترلشده انتخاب میشوند و از هرگونه فشار مستقیم و شدید روی محل زخم پرهیز میگردد. از سوی دیگر، فعالیت بدنی معتدل و اصولی که در فیزیوتراپی بعد از زایمان انجام میشود، معمولاً با شیردهی تداخلی ندارد و حتی با بهبود گردش خون و کاهش درد و خستگی، میتواند مادر را در ادامه شیردهی موفقتر کند.
نتیجهگیری
بدن شما در دوران بارداری و زایمان کار بزرگی انجام داده و طبیعی است که برای بازگشت به تعادل، به زمان و مراقبت تخصصی نیاز داشته باشد. نادیده گرفتن دردهای کمری، مشکلات کف لگن، بیاختیاری ادرار یا افتادگی شکم، میتواند در سالهای آینده به مشکلات مزمن و آزاردهنده تبدیل شود؛ در حالیکه با استفاده بهموقع از فیزیوتراپی بعد از زایمان میتوان بسیاری از این عوارض را کنترل و حتی کاملاً درمان کرد. این شیوه درمانی علمی با تمرکز بر تقویت عضلات کف لگن، بهبود دیاستاز شکم، اصلاح وضعیت بدنی و کاهش درد، به شما کمک میکند با انرژی، اعتماد به نفس و سلامت بیشتر به نقش مادری خود بپردازید. اگرچه ممکن است در نگاه اول، مراجعه به فیزیوتراپیست در کنار مسئولیتهای جدید مادر بودن دشوار به نظر برسد، اما این یک سرمایهگذاری مهم برای سلامت حال و آینده شماست. توصیه نهایی این است که حتی اگر مشکل جدی احساس نمیکنید، یک ارزیابی تخصصی فیزیوتراپی بعد از زایمان را در برنامه خود قرار دهید تا از وضعیت واقعی بدنتان آگاه شوید و در صورت نیاز، زودتر روند درمان را آغاز کنید.
درباره هوم ویزیت
هوم ویزیت یک استارت آپ فعال در زمینه خدمات پزشکی و مراقبتی در منزل است که به صورت پلتفرمی کار می کند که بیماران را به پزشکان ،پرستاران و فیزیوتراپ ها وصل می کند.هوم ویزیت با همراهی تیمی مجرب و کاربلد، پزشک و فیزیوتراپ و یا متخصص مناسب با وضعیت بیمار را به منزل شما اعزام میکند.
برای مشاوره رایگان با ما تماس بگیرید. 021 4489 9378